Van spiegels tot camerastandpunten, hoe leer je écht films kijken?

In dit artikel:

Lidewijde Paris geeft sinds 2018 in Filmhuis Den Haag een filmaanpak waarin je films leest zoals je boeken zou lezen: niet alleen volgen wat er gebeurt, maar letten op structuur, symboliek, terugkerende motieven en filmische keuzes die betekenis geven. Het initiatief begon op verzoek van het Haagse filmhuis als experiment om literatuur en film te koppelen, met één harde voorwaarde van Paris: geen boekverfilmingen — elk medium moet op eigen merites gezien worden.

Paris komt niet uit de filmwereld maar uit de uitgeverij- en literatuursector. Dat weerhield haar er niet van te ontdekken dat regisseurs en filmteams veel beslissingen vooraf maken: licht, decor, kostuums, camerastandpunt en zelfs welke momenten juist níet gefilmd worden. Alles wat in beeld aandacht krijgt, zegt zij, groeit in betekenis. Ze illustreert dat aan voorbeelden: in de film Sorry, Baby blijft de camera minutenlang op een voordeur gericht — pas later blijkt daar iets traumatisch te gebeuren; die afwezigheid van expliciete weergave roept vragen op. In Notting Hill zette ze screenshots stil om te ontdekken dat roddelkranten in beeld echte artikelen bevatten die extra context geven.

De avonden in het Filmhuis zijn bewust interactief. Paris wil geen eenrichtingscollege maar een dialoog met het publiek: door gericht te vragen waar je op moet letten — een terugkerende bal, spiegels, cirkels — leren bezoekers elkaar op details wijzen en zo samen meer zien. Ze werkt intensief: pauzeert, spoelt terug, bekijkt soms beeld voor beeld en maakt aantekeningen (bijv. S voor symboliek). Vaak vallen betekenisvolle verbanden pas later op, tijdens dagelijkse handelingen, wanneer puzzelstukjes samenvallen.

In haar boek Hoe Lees Ik Een Film? verwerkt ze talloze analyses. Voor Past Lives legt ze uit hoe cycli en herhalingen (twee keer twaalf jaar, draaimolens, cirkelvormige patronen, regendruppels) een thematisch web vormen. Spiegels gebruikt ze als motief voor reflectie en alternatieve werkelijkheden, bijvoorbeeld bij All Of Us Strangers. Tegelijk benadrukt ze dat niet álles verklaard hoeft te worden: soms is een film puur gevoelsmatig genoeg.

Het programma groeide uit van een kleine zaal in Den Haag naar avonden in meerdere steden (Amsterdam, Groningen, Leeuwarden, Tilburg). Op 24 mei is Paris terug in Filmhuis Den Haag voor een speciale editie rondom haar boek; ze bespreekt de film Solomamma en signeert exemplaren na afloop. Haar doel blijft: kijkers vaardiger en aandachtiger maken in het zien van de lagen en keuzes die films dragen.