Axel heeft zeldzaam beroep en maakt ogen voor mensen: 'Emoties komen hier echt los'

In dit artikel:

Axel Franken uit Den Haag, derde generatie in een familie van prothesemakers, kreeg eind april een lintje voor zijn vakmanschap én zijn mensgerichte aanpak bij het maken van oogprotheses. Zijn praktijk aan de Laan van Meerdervoort bestaat uit een voorkamer voor het passen, een spreekkamer met historische instrumenten, een kantoor en het achterliggende laboratorium waar het ambacht plaatsvindt.

Het maakproces is maatwerk en grotendeels handwerk. Eerst wordt met pasmodellen de oogkas opgemeten en een model van was gevormd. Daarvan volgt een gipsafdruk; uit een kunststofemulsie wordt vervolgens het kunstmatige oogwit gevormd dat in de afdruk wordt geperst en onder oude persen uitgehard. De iris wordt met de hand beschilderd, adertjes en andere details worden aangebracht en tenslotte wordt de prothese gepolijst en nogmaals gepast. Franken benadrukt dat elke oogkas uniek is en dat het traject meestal op één dag kan verlopen: ’s ochtends komen patiënten binnen en tegen het einde van de dag gaan ze met de prothese naar huis — als alles goed gaat.

Medisch gezien is een moderne oogprothese geen massief glazen oog zoals vaak in films; na het verwijderen van een oog blijft een implantaat achter in de oogkas waarop spieren worden bevestigd. De prothese zelf werkt als een schelpje dat onder het bovenooglid wordt geschoven en door het onderooglid op zijn plaats blijft. Doordat vier oogspieren rond het implantaat bevestigd blijven, kan de prothese enigszins meebewegen met het gezonde oog.

Het ambacht raakt vaak diepe emoties los: veel patiënten kregen hun oog door ziekte, zoals oogkanker, verloren; anderen door aangeboren afwijkingen of trauma’s. Een prothese kan meestal zes à zeven weken na een operatie worden aangemeten en gaat circa drie tot vijf jaar mee. In Nederland dragen ongeveer twintigduizend mensen een oogprothese. Er zijn vier gespecialiseerde praktijken die kunststofprotheses maken; daarnaast komt soms een Duits bedrijf dat glazen ogen levert. Kunststof is minder breekbaar dan glas, maar kan bij enkelen allergische reacties geven.

Franken combineert technische precisie met aandacht voor de persoonlijke kant van het verlies en herstel van identiteit, een combinatie die kennelijk doorslaggevend was voor zijn koninklijke onderscheiding.